Politiek en bestuur zijn gebaat bij een zo hoog mogelijke opkomst voor de gemeenteraadsverkiezingen. Goede voorlichting, goede bereikbaarheid en toegankelijkheid van stemlokalen zijn mogelijkheden om de opkomst te bevorderen. De Kieswet kent in Nederland ruime mogelijkheden om, bij verhindering, anderen te machtigen een stem uit te brengen. De mogelijkheid van volmachtverlening brengt ook risico’s met zich mee.

Bij de laatste gemeenteraadsverkiezingen in 2006 is in een aantal gemeenten onregelmatigheden geconstateerd, zowel bij de kandidaatstelling als tijdens de verkiezingen. Deze onregelmatigheden hadden voor wat betreft de kandidaatstelling te maken met het ronselen van ondersteuningsverklaringen en tijdens en direct voorafgaand aan de verkiezingen met het ronselen van volmachten. Bovendien werd in stembureaus de mogelijkheid om kiezers bij het stemproces te ondersteunen te ruim uitgelegd en ongeoorloofd toegestaan..

Het is evident dat deze praktijken, hoe gering ook, de betrouwbaarheid van het verkiezingsproces op het spel zetten en daarmee de democratie ondermijnen. In ieder geval worden grenzen van integriteit opgezocht en soms overschreden.

Een citaat uit het adviesrapport van de Kiesraad van 15 oktober 2007:
“Van groot belang is vanzelfsprekend dat het vertrouwen van de kiezer in het verkiezingsproces gewaarborgd blijft. Ook slechts enkele gevallen van frauduleus handelen kunnen het vertrouwen ondermijnen. De Kiesraad is dan ook van oordeel dat in alle gevallen dat dergelijk handelen bewezen kan worden, doeltreffend moet kunnen worden opgetreden”.

Op basis van geconstateerde onregelmatigheden bij vorige verkiezingen zijn adviezen uitgebracht door de Kiesraad en door een gemeentelijk ombudsman. Het OM heeft tegen een aantal kandidaten vervolging ingesteld wegens ronselpraktijken en de rechtbank heeft uitspraak gedaan. In een zaak is door het Hof in Arnhem in hoger beroep uitspraak gedaan.

Excessen zijn uiteraard moeilijk uit te sluiten, het gaat immers om menselijk gedrag. Toch kunnen gemeenten preventieve maatregelen nemen. Door veel aandacht te besteden aan het verkiezingsproces kunnen gemeenten een zo betrouwbaar mogelijke setting creëren. Wanneer kandidaat-raadsleden en leden van de stembureaus geïnformeerd worden over de wetgeving en gedragsregels, casuïstiek en de verschillende gezichtspunten, wordt bewustwording gecreëerd bij alle partijen. Dit biedt kandidaten helderheid waar de grenzen liggen, en informeert leden van de stembureaus wanneer en hoe ze moeten ingrijpen.

Ik hoop van harte dat gemeenten dit onderwerp tijdig op de kaart zetten, voorkomen is immers beter dan genezen! En uiteraard kan BMC u hierin, indien gewenst, ondersteuning bieden.

Jos van Engelen
Partner BMC