Het Nijmeegs college viel op 25 november jl. over een voorgenomen verhoging van de onroerendezaakbelasting (ozb), waarbij de PvdA-fractie tegenover de eigen wethouder Paul Depla kwam te staan. Het gemeentebestuur blijft tot aan de gemeenteraadsverkiezingen op 3 maart 2010 en de daaropvolgende coalitievorming demissionair aan. Maar een ding is zeker, zeggen voormannen en –vrouwen van de grootste Nijmeegse partijen: na 3 maart zal Havana aan de Waal verleden tijd zijn.

Havana aan de Waal is de geuzennaam voor het linkse Nijmegen, zo gedoopt door GroenLinks-fractievoorzitter Wouter van Eck bij het aantreden van het eerste college van PvdA, GroenLinks en SP in 2002. Destijds een bestuurlijk novum, voor Nijmegen en landelijk. Bij de raadsverkiezingen van 2006 was het beleid van dit college ook inzet voor de verkiezingen, waarbij de kiezer de linkse coalitie nog een termijn gunde. Aan deze termijn is afgelopen november vroegtijdig een einde gekomen.

Wat betekent dit eigenlijk voor de komende gemeenteraadsverkiezingen en de daaropvolgende onderhandelingen? Voor welke beleidskeuzes komen de Nijmeegse politici en bestuurders te staan? En wat zijn de verwachtingen ten aanzien van de uitslag? Ik vroeg het lijsttrekkers, fractievoorzitters en kandidaat-wethouders van de Nijmeegse partijen PvdA, SP, GroenLinks, Stadspartij Nijmegen Nu, CDA, D66 en VVD.

Een open speelveld
De val van het college was het resultaat van langer oplopende spanningen, vooral tussen SP en PvdA. Doordat het college klapte kwamen deze spanningen naar boven en naar buiten. De crux lijkt te zitten in de lasten voor ondernemers. Door de verstoorde relatie tussen SP en PvdA lijkt de kans op een voortzetting van de huidige coalitie klein. Hans van Hooft, lijsttrekker SP: ‘Als de PvdA weer de partij van zeven jaar geleden wordt, zie ik wel mogelijkheden. Maar nu passeert de PvdA de VVD rechts. Ze nemen afstand van het beleid van acht jaar een sociaal links college. Waar zit voor hen de winst?’ PvdA-wethouder en lijsttrekker Hannie Kunst sluit geen coalitiepartners uit in de onderhandelingen. Maar, ‘wil de SP voor de PvdA een aantrekkelijke partner zijn, dan moet er flink in de relatie geïnvesteerd worden.’

Oppositiepartijen CDA, VVD en D66 zien de verkiezingen met vertrouwen tegemoet. ‘Het is een winstpunt dat alles meer open ligt,’ zegt Hayke Veldman, lijsttrekker van de VVD, ‘Nu het duidelijk is dat er geen links college meer komt hebben de burgers weer echt een keuze.’ Ook CDA-voorvrouw Chantal Teunissen ziet door de veranderde verhoudingen meer mogelijkheden, ook voor deelname aan het bestuur: ‘Ik zie dat nu wel als realistisch. Vier jaar geleden werden we niet eens uitgenodigd aan de onderhandelingstafel.’ Of D66, die toch flinke winst verwacht, zal deelnemen aan het stadsbestuur wil lijsttrekker Rob Jetten niet zeggen. ‘Maar nu,’ betoogt hij, ‘zullen oppositiepartijen ook eindelijk invloed krijgen. De afgelopen jaren was het onmogelijk om als oppositie iets gedaan te krijgen, door de hechte coalitie van PvdA, GroenLinks en SP.’

Aldo Paula, campagneleider en kandidaatsraadslid van Stadspartij Nijmegen Nu, verwacht ook meer zetels voor zijn partij. Hij hoopt op meer aandacht voor de lokale problemen. ‘De landelijke partijen die een Nijmeegse afdeling hebben luisteren niet naar de burgers, zij hebben gefaald om de politiek dichter bij de burgers te brengen. Wij zijn lokaal actief en zien wat er op wijkniveau gebeurd, in tegenstelling tot bijvoorbeeld de PvdA die alles in helikopterview ziet,’ aldus Paula. Fractievoorzitter van GroenLinks en nummer drie op de lijst Noël Vergunst voorziet ook een kleine kans voor voortzetting van de huidige coalitie, maar blijft pleiten voor linkse samenwerking. Vergunst: ‘Nijmegen is van oudsher een links georiënteerde stad, dat past gewoon hier. De verstoorde verhoudingen tussen SP en PvdA zullen het lastig maken. In de campagne zullen ze elkaar verwijten gaan maken, wat de afstand helaas alleen maar vergroot.’

Beleid, belastingen en bezuinigingen
Waar willen de Nijmeegse partijen en politici zich voor inzetten? En hoe staat dit in verhouding met bijvoorbeeld de aangekondigde bezuinigingen op het Gemeentefonds?

Niet onverwacht vindt er een duidelijke scheiding plaats tussen links en rechts als het gaat om mogelijke lastenverzwaring. ‘Nijmegen heeft landelijk al de hoogste lasten voor ondernemers,’ zegt Teunissen van het CDA. Lijsttrekker Kunst van de PvdA is het daar mee eens: ‘De PvdA is weliswaar van mening dat de sterkste schouders de zwaarste lasten heeft, maar we willen ook niet dat Nijmegen nummer één is bij de hoogste lasten voor ondernemers.’ Het CDA zet vooral in op een goed ondernemersklimaat in de stad. Teunissen: ‘Bedrijven gaan nu weg uit Nijmegen en dat heeft direct invloed op de werkgelegenheid. Jonge, hoogopgeleide mensen trekken weg uit Nijmegen. De potentiële toppers moeten hier blijven en hier heen gehaald worden.’ Ten aanzien van het sociaal beleid heeft de linkse coalitie veel goed gedaan, vindt Teunissen, maar ‘het miste de vraag hoe dit te bekostigen. Dit moet nu wel goed bekeken worden.’

Aldo Paula van Stadspartij Nijmegen Nu stelt zich vooral vragen bij de rendabiliteit en efficiency van diensten: ‘De diensten moeten kloppen en passen bij de stad. Wij pleiten voor een op Nijmegen gericht voorzieningenniveau, onafhankelijk van wat men landelijk nodig acht. Het hele op grote schaal efficiency-denken leidt naar ons idee vooral tot meer managementlagen. Hier kan best op bezuinigd worden. Stadspartij Nijmegen Nu wil meer aandacht voor cultuur in brede zin, bijvoorbeeld Nijmegen profileren als oudste stad van Nederland, maar dit moet niet alleen door subsidies. Alles moet in balans zijn.’

SP-lijsttrekker Van Hooft voorziet een grote terugslag in Nijmegen wanneer er flink bezuinigd moet worden. ‘Linksom of rechtsom, het geld zal er moeten komen. Is het niet door belastingverhoging, dan moet het door bezuinigen op voorzieningen. De SP heeft zich acht jaar ingezet voor deze voorzieningen, die goed worden ontvangen door de mensen in de wijken. Als je daarin moet gaan snijden, dan is alles voor niets geweest. Dan houdt de creativiteit op,’ aldus Van Hooft. Vergunst van Groen Links praat niet over bezuinigen, maar wil juist investeren: ‘Wij staan voor een combinatie van groen en innovatief. De huidige crisis roept om creatieve ideeën, juist van ondernemers. Nu kan ook een slag geslagen worden op het gebied van duurzaamheid, een belangrijk punt voor GroenLinks.’

‘Als er bezuinigd moet worden, moet dat strategisch gebeuren,’ zegt Jetten van D66. ‘Niet kaasschaven maar echte keuzes. Het is daarbij belangrijk dat de grote lijn en de toekomst in de gaten gehouden wordt.’ Jetten ziet wel mogelijkheden om geld te besparen. ‘Nijmegen is altijd te dogmatisch geweest, bijvoorbeeld op het gebied van sociale voorzieningen. Er is gratis openbaar vervoer voor ouderen, waarbij er van uit wordt gegaan dat ouderen per definitie niet in staat zijn dat zelf te betalen. D66 zegt: ondersteunen alleen wanneer noodzakelijk. Niet iedere euro hoeft perse uitgegeven te worden.’

De VVD wil zeker geen hogere belastingen. ‘Mensen moeten vrijgelaten worden,’ zegt lijsttrekker Veldman, ‘en niet beperkt door regeltjes en belastingdruk. En mensen die het niet zelf kunnen steunen we op een goede manier, zoals de formulierenbrigade. Een groep vrijwilligers die mensen helpen met het invullen van overheidsdocumenten, zodat ook zij de voordelen van allerlei regelingen krijgen.’ Veldman roept ook op tot herbezinning op het huidige verkeersbeleid en de bijbehorende bereikbaarheid: ‘Het bevorderen van fietsverkeer is op zich goed, maar dit mag niet ten koste gaan van degenen die Nijmegen met de auto willen bereiken. Iedereen moet de keuze hebben. Voldoende parkeergelegenheid is dus ook noodzakelijk.’

Hannie Kunst (PvdA) wil vooral kijken naar het huidige investeringsprogramma: ‘Misschien moeten grote investeringen maar even in de koelkast gezet worden. Met het realiseren van grote projecten ben je er nog niet, aan de exploitatie zitten ook kosten verbonden. Daarnaast is het ook mogelijk de gemeentelijke taken te heroverwegen.’

Bezuinigen is niet een begrip dat veel gebruikt wordt in verkiezingstijd. Opvallend is dat een maatregel die alle partijen noemen het snijden in de gemeentelijke organisatie is. Van Hooft (SP): ‘Als er echt zoveel bezuinigd moet worden, dan moeten we zoeken naar structurele oplossingen. En wijzigingen in de organisatie is daar één van.’ Kunst, die als wethouder personeelsbeleid in haar portefeuille heeft, is hier ook helder in: ‘We moeten met minder mensen, meer gaan doen. Of juist andere taken uitvoeren. Met wat op ons afkomst is het niet meer en-en, het is of-of.’

Verwachtingen
Gezien de huidige landelijke peilingen verwacht D66 winst. Jetten: ‘We gaan voor vier zetels, en als de campagne goed loopt zullen het er meer zijn. Dan hebben we een stevigere fractie, en dus meer invloed in het Nijmeegse stadsbestuur.’ Aldo Paula gaat uit van minstens drie zetels voor Stadspartij Nijmegen Nu in 2010: ‘Nu zitten we met een zetel in de raad, omdat er in 2006 meerdere lokale partijen waren. Daarbij zijn lokale partijen in steden vaak minder sterk dan in plattelandsgebieden. Maar we hebben veertig enthousiaste kandidaten die zich volledig inzetten voor een betere stad, dat moet slagen.’

GroenLinks en SP verwachten allebei te kunnen oogsten van wat de afgelopen acht jaren gezaaid is in Nijmegen. Vergunst: ‘Bij de Europese verkiezingen waren wij de grootste in Nijmegen. Dat hopen we bij de gemeenteraadsverkiezingen ook te worden.’ ‘Deze verkiezingen zijn belangrijk voor de SP,’ aldus Van Hooft, ‘we doen vanzelfsprekend mee om te winnen. Maar het gaat nu om de vraag: wordt alles wat opgebouwd is afgebroken? Dat is de inzet van deze verkiezingen.’

Hayke Veldman denkt dat Nijmegen nu een stukje liberaler is geworden: ‘Ik verwacht wel winst. Ook zijn wij als VVD bereid deel te nemen aan een coalitie en het college. De Nijmeegse VVD is bij uitstek liberaal. wij zijn niet links of rechts georiënteerd, maar gewoon duidelijk liberaal.’ Chantal Teunissen verwacht ook een goede uitslag voor het CDA: ‘Ik ga uit van de eigen kracht van het CDA. We zijn een gedegen en solide partij, what you see is what you get. Waar we wel rekening mee moeten houden dat landelijk het CDA vaak groter is dan lokaal. Mensen die op lokale partijen stemmen, stemmen landelijk vaker CDA.’

Kunst houdt wel rekening met verlies: ‘Het is realistisch dat we kleiner worden. We hebben hier ook last van de waardering van het kabinet. Maar de PvdA kent in Nijmegen een lange traditie, dus ik hoop wel op een lokale bonus.’

Gezien de huidige landelijke gebeurtenissen is het nog geheel onduidelijk wat er op 3 maart zal gebeuren. Er zijn gedoodverfde winnaars, er zijn waarschijnlijke verliezers. Het speelveld in Nijmegen is verder echter net zo open dan landelijk, één ding is duidelijk: na 3 maart zullen er nieuwe politieke verhoudingen in de stad zijn.

Rob Janssen

Rob Janssen is Young Professional bij BMC en afgestudeerd in parlementaire geschiedenis.

Dit artikel is gebaseerd op interviews die ik heb afgenomen in de periode half december t/m half februari. Ik dank Aldo Paula (nummer vijf op de lijst Stadspartij Nijmegen Nu), Hans van Hooft (lijsttrekker SP), Rob Jetten (lijsttrekker D66), Hannie Kunst (lijsttrekker PvdA), Chantal Teunissen (lijsttrekker CDA), Hayke Veldman (lijsttrekker VVD) en Noël Vergunst (nummer drie GroenLinks) voor hun bereidheid mee te werken aan dit artikel en de prettige kennismaking die ik met hen had.