‘Software kandidatenlijsten nodeloos ingewikkeld’ luidt de kop van een bericht op de website van Binnenlands Bestuur. Het blijft tobben met het digitaliseren van het verkiezingsproces. Ik zal niet gauw vergeten hoe in de jaren ’80 van de vorige eeuw de eerste stemmachines werden ingevoerd. Ook in mijn toenmalige gemeente. Het is nu moeilijk voor te stellen, maar het was in het pre-digitale tijdperk. Internet bestond nog niet en alleen de vooroplopers hadden thuis een computer.

Het was de gewoonte dat een gemeenteraadslid voorzitter van het stembureau was – en ik was gemeenteraadslid – dus van de vroege ochtend tot de late avond moesten mijn mede-stembureauleden en ik uitleggen hoe zo’n stemmachine werkte, dat er niets voorgekookt was en dat elke stem door de machine eerlijk werd geteld – en bewaard – ook als de stroom zou uitvallen. Ik heb zelden zoveel ongeloof moeten weerleggen als op die dag.

De stemmachines werden stemcomputers, alle gemeenten gingen digitaal overstag totdat kritische techneuten aantoonden dat stemcomputers niet goed beveiligd en dus manipuleerbaar waren. Uiteraard werd er een commissie ingesteld, onder leiding van Korthals Altes, die voorstelde beide stemmethodes te combineren: de stemcomputer draait als een kassa een stembon en om de computeruitslag te controleren worden alle stembonnen door een apparaat geteld. Dubbel werk. Ook daarover is het laatste woord nog niet gezegd.

En dus wordt er op 3 maart weer gestemd met het vertrouwde, rode potlood. Is dat dan wel veilig? In 2006 was ik waarnemer bij verkiezingen in Albanië. Met een klein comité bezocht ik zes weken voor de verkiezingen dit bergrijke Balkanland, om te onderzoeken of er alles aan was gedaan om de verkiezingen ‘free and fair’ te laten verlopen. Op het programma stond ook een gesprek met de premier. Toen wij hem voorhielden dat fraude toch wel mogelijk was, omdat de kiezersregistratie niet op orde was en mensen meerdere keren konden stemmen, keek hij mij lachend aan. En vroeg: ‘U komt toch uit Nederland? Is dat niet het land waar altijd met een potlood werd gestemd? Na sluitingstijd bij het tellen makkelijk uitgummen en hup een andere partij aankruisen!’. Ik sputterde wat tegen: in Nederland heeft geen cultuur van fraude. Maar hij had wel een punt.

Leo Platvoet
senior adviseur BMC