De gemeenteraadsverkiezingen vinden al over enkele weken plaats, maar inmiddels meer dan twee maanden geleden, op 18 november, waren er al verkiezingen in zes nieuwe gemeenten. De uitslagen van deze verkiezingen – vooral die in Venlo (winst voor de VVD) en Zuidplas (het debuut van Trots op Nederland in de lokale politiek) – werden gezien als een graadmeter voor de gemeenteraadsverkiezingen op 3 maart. In gesprek met Roel Reijnders, bestuurskundig medewerker gemeente Venray.

In zijn geheel was er niet zo veel aandacht voor deze verkiezingen, meent Roel Reijnders, bestuurskundig medewerker van de gemeente Venray: ‘Deze verkiezingen vielen natuurlijk buiten de reguliere agenda van gemeenteraadsverkiezingen. Weliswaar zijn er landelijke kopstukken hier geweest, maar het leeft toch minder. Mensen zien geen spotjes op de landelijke televisie.’

De opkomst in Venray was een stuk lager dan 2006. Toen bracht 61,7 procent van de stemgerechtigden in Venray hun stem uit voor de nieuwe gemeenteraad, tegenover slechts 44,7 procent op 18 november. Dit baart Reijnders, van origine bestuurskundige, wel enige zorgen: welk signaal geven de kiezers hiermee af? Maar voor hem, als bestuurskundig medewerker in Venray ‘zijn verkiezingen wel de krenten uit de pap in mijn werk.’

Wat gebeurt er eigenlijk in een gemeentelijke organisatie rondom de raadsverkiezingen? Hoe is de beleving bij de ambtenaren, en welke rol hebben ze? En wat is Reijnders’ werk in zo’n periode?

Reijnders: ‘Verkiezingen zijn de bakens voor de komende vier jaar in de gemeente. Bij ambtenaren leven verkiezingen daarom sterk, er wordt toch een koers bepaald voor de komende vier jaren.’ Direct nadat de uitslag bekend werd, is Reijnders al aan de slag gegaan voor de komende coalitieonderhandelingen. Binnen een maand na de verkiezingen lag er een coalitieakkoord, dat op dit moment de basis is voor de brainstorm aangaande het collegeprogramma dat eind maart af moet zijn. Reijnders begeleidt de sessies met het onlangs geïnstalleerde college van burgemeester en wethouders, net zoals hij eerder betrokken was bij de coalitieonderhandelingen.

Bijzonder is dat Venray in de politiek-bestuurlijke en ambtelijke top een flinke vernieuwing is ondergaan de laatste tijd. Niet alleen zijn op 4 januari de nieuwe wethouders geïnstalleerd, tegelijk met hen is de nieuwe burgemeester Hans Gilissen begonnen. Ook komt er een nieuwe gemeentesecretaris in Venray. ‘Er moet dus een hecht team gesmeed worden,’ zegt Reijnders. ‘Maar het geheel was natuurlijk niet stuurloos. De bestuurlijke top is wel veranderd, de ambtenaren zijn gebleven en doorgegaan.’ De ambtelijke betrokkenheid bij het proces na de verkiezingen, bij de coalitievorming en het schrijven van het collegeprogramma, is bijzonder. Hoewel de politieke partijen aan zet zijn als het gaat om welke combinatie het gemeentebestuur gaat vormen de komende jaren en het proces in beginsel vertrouwelijk is, zat Reijnders vanuit zijn functie wel bij de onderhandelingen.

Het tempo in de onderhandelingen lag hoog in Venray, erkent Reijnders. Buiten dat de kaarten helder geschud waren, was het volgens Reijnders een belangrijk voordeel dat het strategisch beleid van de gemeente goed op orde is: ‘Net voor de verkiezingen is een nieuwe strategische visie opgeleverd, met daarin de drie nieuwe dorpen opgenomen. Zodoende is dit document een basis geworden voor zowel verkiezingsprogramma’s als het coalitieakkoord.’ Bij de start van de onderhandelingen heeft Reijnders de coalitieonderhandelaars ondersteund door een matrixschema te maken waarbij de verkiezingsprogramma’s van de partijen naast elkaar worden gelegd, gesorteerd op grote thema’s die in de strategische visie zijn opgenomen. ‘Op die manier konden de speerpunten van de partijen snel en gestructureerd doorgelopen worden. Een strategische visie die goed op orde is, biedt in het geval van coalitiebesprekingen een goed houvast, een kapstok als het ware om over de inhoud te spreken.’

Deze manier van werken is ingegeven door de strategische visie van 2005, ten tijde van de vorige raadsverkiezingen. ‘Toen is de uitwerking op tactisch niveau van het strategisch beleid verder ingepland waardoor in de periode 2006 tot 2009 een flinke inhaalslag op beleid is gemaakt. Nu in 2009 is het beleid op orde en kunnen in het coalitieakkoord en zeker in het collegeprogramma concrete doelen, waaraan wethouders zich willen verbinden, gesteld worden,’ aldus Reijnders.

Bij de totstandkoming van het collegeprogramma worden de verschillende afdelingen van de gemeente betrokken, om het totaalplaatje van de strategische visie vast te houden. Reijnders: ‘Op de heidag die binnenkort plaatsvindt, is van iedere afdeling een vertegenwoordiger aanwezig. De wethouders komen met ideeën voor beleidslijnen en de beleidsmedewerkers op de afdelingen werken dit uit. Het is dan mijn taak om samen met de werkgroep alles te coördineren en samen te voegen tot één geheel. Ook is de collega die het project bezuinigingen onder zich heeft erbij, zodat in het collegeprogramma ook hiermee rekening wordt gehouden. Er kunnen immers geen dingen beloofd worden die niet financieel haalbaar zijn. Er moeten belangrijke keuzes gemaakt worden in de eerste aanleg.’

Rob Janssen

Rob Janssen is Young Professional bij BMC en afgestudeerd in parlementaire geschiedenis.